Psikolog, psikoloji lisans eğitimini tamamlamış kişidir. Klinik psikolog ya da uzman psikolog, bunun üzerine ilgili alanda yüksek lisans eğitimi almış psikologdur. Psikolojik danışman ise psikolojik danışmanlık ve rehberlik (PDR) lisans programından mezundur ve çoğunlukla okullarda çalışır. Psikiyatrist ise tıp eğitimi almış, ilaç yazabilen bir hekimdir.
Psikiyatrist ile psikolog arasındaki farkı ayrıntılı olarak psikolog ve psikiyatrist farkı sayfasında anlattık. Bu yazıda ise psikoloji ve danışmanlık alanındaki unvanları sade bir dille, birini diğerinin üstünde ya da altında konumlandırmadan ele alıyoruz.
Psikolog kimdir?
Türkiye'de psikolog, üniversitelerin dört yıllık psikoloji lisans programından mezun olan kişidir. Psikoloji eğitimi; gelişim, öğrenme, bilişsel süreçler, kişilik, sosyal psikoloji, araştırma yöntemleri ve ruh sağlığı gibi geniş bir alanı kapsar.
Psikologlar mezuniyet sonrasında farklı alanlarda çalışabilir:
- Bireysel, çift ya da aile psikolojik danışmanlığı
- Kurumlarda insan kaynakları ve çalışan desteği
- Araştırma ve akademik çalışmalar
- Sosyal hizmet kuruluşları ve sivil toplum projeleri
Danışmanlık alanında çalışan psikologlar, mezuniyet sonrasında belirli yaklaşımlarda ek eğitimler alarak kendilerini geliştirir. Bu eğitimler unvanı değiştirmez, ancak çalışma biçimini şekillendirir. Örneğin bilişsel davranışçı yaklaşım ya da şema yaklaşımı üzerine alınan eğitimler, psikoloğun görüşmelerde hangi yöntemlerden yararlanacağını belirler. Bu nedenle bir psikoloğu tanımaya çalışırken yalnızca unvanına değil, hangi yaklaşımlarla çalıştığına ve hangi konularda deneyim kazandığına da bakmak faydalıdır.
Uzman psikolog ve klinik psikolog nedir?
“Uzman psikolog” unvanı, psikoloji lisansının üzerine psikoloji alanında lisansüstü eğitimle ilişkilendirilir. “Klinik psikolog” unvanı ise klinik psikoloji alanında lisansüstü eğitim gerektirir. Klinik psikoloji eğitimi, ruh sağlığı sorunlarının değerlendirilmesi ve bu alanda psikolojik müdahale yöntemleri üzerine yoğunlaşır.
Türkiye'de psikolog ve klinik psikolog unvanları 1219 sayılı Kanun kapsamında yer alır. Türk Psikologlar Derneği de bu unvanları taşımayan kişilerin yetkisiz uygulamalarına karşı ilgili kanun maddelerine dayanarak bildirimde bulunduğunu açıklamaktadır. Unvanların ayrıntılı tanımı için ilgili mevzuata bakmak en doğru yoldur.
Unvanlar farklı eğitim yollarını anlatır; tek başına “daha iyi” ya da “daha kötü” anlamına gelmez. Önemli olan, kişinin kendi unvanını doğru biçimde kullanması ve çalışma alanının sınırlarını bilmesidir.
Psikolojik danışman (PDR) kimdir?
Psikolojik danışman, eğitim fakültelerindeki psikolojik danışmanlık ve rehberlik (PDR) lisans programından mezun olan kişidir. PDR eğitimi; danışmanlık becerileri, eğitsel ve mesleki rehberlik, gelişim dönemleri ve okul ortamına yönelik çalışmalar üzerine kuruludur.
- Çoğunlukla okullarda rehber öğretmen ya da psikolojik danışman olarak görev yapar.
- Rehberlik ve araştırma merkezlerinde ya da danışmanlık birimlerinde de çalışabilir.
- Psikoloji lisansından farklı bir programdır; bu nedenle “psikolog” unvanı kullanmaz.
Burada bir karışıklığa dikkat etmek gerekir: “psikolojik danışmanlık” ifadesi, bir psikoloğun sunduğu konuşmaya dayalı destek hizmetini anlatmak için de kullanılır. Yani hizmetin adı ile PDR mezunu psikolojik danışmanın unvanı aynı şey değildir. Bir web sitesinde “psikolojik danışmanlık” ifadesini gördüğünüzde, hizmeti sunan kişinin unvanına ayrıca bakmanız bu karışıklığı giderir.
PDR mezunları ve psikologlar zaman zaman benzer konularda çalışabilir; ikisinin de amacı kişinin kendini daha iyi anlamasına ve zorluklarla baş etmesine destek olmaktır. Fark, aldıkları eğitimin içeriğinde ve mesleki olarak tanımlandıkları alanlardadır.
Psikiyatrist kimdir?
Psikiyatrist, tıp fakültesini bitirdikten sonra psikiyatri alanında uzmanlık eğitimi almış bir hekimdir. Tanı koyabilir, gerekli gördüğünde ilaç yazabilir ve tıbbi izlem yapabilir.
Psikolog ve psikolojik danışman ilaç yazamaz. Yoğun belirtiler yaşıyorsanız ya da ilaç desteği gerekip gerekmediğini merak ediyorsanız değerlendirme için bir psikiyatri uzmanına başvurmanız gerekir. Psikolojik destek ve psikiyatrik izlem birçok durumda birlikte de yürütülebilir.
Kime başvuracağınıza nasıl karar verebilirsiniz?
Aşağıdaki özet bir sıralama değil, yalnızca hangi ihtiyaç için kime yönelebileceğinize dair bir yol haritasıdır:
- Psikolog: Duygusal zorluklar, ilişki sorunları, stres, kaygı ya da hayat değişikliklerine uyum gibi konularda konuşmaya dayalı psikolojik destek almak istiyorsanız.
- Klinik psikolog: Klinik alanda lisansüstü eğitim almış biriyle çalışmayı tercih ediyorsanız.
- Psikolojik danışman (PDR): Okul, eğitim ya da meslek seçimiyle ilgili rehberlik ihtiyacınız varsa.
- Psikiyatrist: Tanı, ilaç değerlendirmesi ya da tıbbi izlem gerekiyorsa.
Emin değilseniz, başvurduğunuz kişiye konunuzun kendi alanına girip girmediğini sormanız yeterlidir. Doğru yönlendirme de destek sürecinin bir parçasıdır.
Örneğin uzun süredir uyku ve iştah düzeninde belirgin değişiklikler yaşayan biri, hem bir psikiyatri değerlendirmesinden hem de psikolojik destekten yararlanabilir. İlişkisinde tekrar eden tartışmalarla zorlanan bir çift ise doğrudan çift danışmanlığı yapan bir psikologla çalışmayı tercih edebilir. Bu örnekler, tek bir doğru adres olmadığını; ihtiyacın yönü belirlediğini gösterir.
Unvanı nasıl kontrol edebilirsiniz?
- Kişinin hangi bölümden mezun olduğunu ve lisansüstü eğitimi olup olmadığını sorun.
- Web sitesinde ya da profilinde unvanın açık ve tutarlı biçimde yazıldığına bakın.
- Hangi yaklaşımlarla çalıştığını ve hangi konularda destek verdiğini öğrenin.
- Kesin sonuç vaat eden, unvanını belirsiz bırakan anlatımlara temkinle yaklaşın.
Online görüşme için kişi seçerken dikkat edilebilecek diğer noktaları online psikolog nasıl seçilir yazısında bir kontrol listesi olarak topladık.
Bu sitede kiminle görüşürsünüz?
Gülşah Yalçın, psikoloji lisans eğitimini tamamlamış bir psikologdur. Yalnızca online olarak ve yalnızca yetişkinlerle, Türkçe görüşmeler yapar. Bilişsel davranışçı yaklaşım, şema yaklaşımı ve kısa süreli çözüm odaklı yaklaşım çerçevesinde çalışır.
Bu sitede sunulan hizmet psikolojik danışmanlık niteliğindedir: bireysel psikolojik danışmanlık, çift danışmanlığı ve aile danışmanlığı. Tanı koymak ya da ilaç düzenlemek bu hizmetin kapsamında değildir. Ayrıntılar için hakkımda ve hizmetler sayfalarına göz atabilirsiniz.
Ne zaman destek almak iyi olabilir?
Bir süredir sizi zorlayan duygular, tekrar eden düşünceler ya da ilişkilerdeki çatışmalar günlük hayatınızı etkilemeye başladıysa, bir psikologla konuşmak iyi gelebilir. Desteğe başvurmak için her şeyin çok kötüye gitmesini beklemek gerekmez.
Örneğin kendinizi uzun süredir yorgun ve isteksiz hissediyorsanız, ilişkinizde aynı tartışmalar dönüp duruyorsa ya da yeni bir hayat düzenine alışmakta zorlanıyorsanız, bunları bir psikologla konuşmak düşüncelerinizi netleştirmenize yardımcı olabilir. Hangi uzmana başvuracağınızdan emin değilseniz, ilk görüşmede bu konuyu da birlikte değerlendirebilirsiniz.
Kendinize ya da bir başkasına zarar verme düşünceniz varsa, beklemeden 112'yi arayın. Online görüşmeler acil durumlar için uygun değildir.
Sık sorulan sorular
Psikolog ile psikolojik danışman arasındaki fark nedir?
Psikolog psikoloji lisans programından, psikolojik danışman ise psikolojik danışmanlık ve rehberlik (PDR) programından mezundur. Eğitim içerikleri ve çoğunlukla çalıştıkları ortamlar farklıdır.
Uzman klinik psikolog nedir?
Psikoloji lisansının üzerine klinik psikoloji alanında lisansüstü eğitim almış psikologları tanımlamak için kullanılan bir ifadedir. Unvanların ayrıntılı tanımı ilgili mevzuatta yer alır.
Psikolog ilaç yazabilir mi?
Hayır. İlaç yazma yetkisi hekimlere aittir; ruh sağlığı alanında bu değerlendirmeyi psikiyatrist yapar.
Hangi unvanla görüşeceğimi nasıl seçmeliyim?
İhtiyacınıza, konunuza ve kendinizi rahat hissettiğiniz kişiye göre. Unvanın açık olması, çalışma alanının sınırlarının net söylenmesi ve iletişimde güven hissi, seçimde yol gösterici olabilir.
Gülşah Yalçın'la online psikolojik danışmanlık hakkında bilgi almak isterseniz iletişim sayfasındaki WhatsApp ya da e-posta seçeneklerini kullanabilirsiniz.
