Aile görüşmesi, aynı aile sistemi içindeki yetişkinlerin bir psikolog eşliğinde bir araya gelerek iletişim örüntülerini, tekrar eden çatışmalarını ve birbirlerinden beklentilerini konuştuğu yapılandırılmış bir süreçtir. Halk arasında aile danışmanlığı olarak da bilinir. Amaç suçlu aramak değil; herkesin kendini ifade edebildiği ve dinlendiğini hissettiği güvenli bir alan oluşturmaktır.
Bu yazıda aile danışmanlığının ne olduğunu, hangi durumlarda düşünülebileceğini ve online bir aile görüşmesinin genel olarak nasıl ilerlediğini ele alıyoruz. Çalışma alanlarımın tamamını hizmetler sayfasında bulabilirsiniz. Burada söz konusu olan, yetişkin aile üyeleriyle yürütülen görüşmelerdir: eşler, yetişkin kardeşler ya da yetişkin çocuklar ve onların anne babaları gibi.
Aile danışmanlığı nedir?
Aile danışmanlığı, sorunu tek bir kişide aramak yerine aileyi birbirini etkileyen ilişkilerden oluşan bir sistem olarak ele alır. Bir üyenin yaşadığı zorluk çoğu zaman diğerlerinin tepkileriyle, ailenin alışılmış konuşma ve susma biçimleriyle iç içedir.
Bu bakış açısında psikoloğun rolü hakemlik yapmak ya da taraf tutmak değildir. Görüşmede herkesin sesinin duyulmasına, tartışmaların kısır döngüye dönmesinin önüne geçilmesine ve ailenin kendi çözüm yollarını bulmasına eşlik etmektir.
- Odak kişiler değil, aralarındaki ilişkilerdir.
- Her üyenin bakış açısı aynı ölçüde değerlidir.
- Amaç geçmişi yargılamak değil, bugünkü iletişimi anlamaktır.
Çalışmalarımda bilişsel davranışçı yaklaşımın ve kısa süreli çözüm odaklı yaklaşımın ilkelerinden yararlanırım. Ailenin hâlihazırda iyi işleyen yanlarını görünür kılmak ve küçük, ulaşılabilir değişim hedefleri belirlemek bu yaklaşımların önemli parçalarıdır.
Hangi durumlarda aile görüşmesi düşünülebilir?
Her aile zaman zaman zorlanır. Aile görüşmesi, bu zorlanmaların tekrar ettiği ve aile üyelerinin kendi başlarına çıkış yolu bulmakta güçlük çektiği dönemlerde düşünülebilir. Sık karşılaşılan durumlardan bazıları şunlardır:
- Aynı konuların yıllardır aynı biçimde tartışılması ve bir türlü sonuca varılamaması
- Evlilik, taşınma, emeklilik ya da bir yakının kaybı gibi geçiş dönemlerinde rollerin belirsizleşmesi
- Yetişkin çocuklarla anne babaları arasında bağımsızlık ve yakınlık dengesinin kurulamaması
- Miras, ortak iş ya da yaşlanan bir ebeveynin bakımı gibi konularda kardeşler arasında gerginlik
- Eşlerin geniş aileyle ilişkilerde sıkışmış hissetmesi (bu konuyu geniş aileyle sınırlar yazısında ayrıca ele aldık)
- Küslüklerin uzun sürmesi ya da bazı konuların ailede hiç konuşulamaması
Aile içi iletişim nasıl olmalı?
Tek bir doğru aile iletişimi yoktur; her ailenin kültürü, alışkanlıkları ve dili farklıdır. Yine de sağlıklı işleyen ailelerde bazı ortak özellikler dikkat çeker:
- Anlamak için dinlemek: Karşınızdakini cevap hazırlamak için değil, ne demek istediğini anlamak için dinlemek.
- Ben dili: "Sen hep böylesin" yerine "Bu olduğunda kendimi kırılmış hissediyorum" diyebilmek.
- Konuya odaklanmak: Bugünkü meseleyi geçmişteki bütün kırgınlıklarla birleştirmemek.
- Farklılığa yer açmak: Aynı aileden olmanın aynı düşünmek zorunda olmak anlamına gelmediğini kabul etmek.
- Onarım girişimleri: Tartışmanın ardından özür dilemek, küçük bir jest yapmak ya da konuyu sakin bir anda yeniden açmak.
Bu becerilerin her biri öğrenilebilir. İletişim kalıpları üzerine daha kapsamlı bilgi için kişilerarası iletişim sayfasına göz atabilirsiniz.
Ailelerde sık görülen iletişim kalıpları
Aile içindeki zorlanmalar çoğu zaman tek bir olaydan değil, yıllar içinde yerleşmiş kalıplardan beslenir. Bu kalıpları fark etmek değişimin ilk adımıdır:
- Araya üçüncü kişiyi almak: İki kişi arasındaki gerginliğin doğrudan konuşulmak yerine bir başka aile üyesi üzerinden yürütülmesi. İki yetişkin kardeşin birbirine söyleyemediklerini anneleri aracılığıyla iletmesi buna bir örnektir.
- Üstüne gitme ve geri çekilme: Bir kişi konuşmak için ısrar ettikçe diğerinin daha çok susması ve bu döngünün iki tarafı da yorması.
- Sabit roller: Ailede birinin hep sorumluluk alan, birinin hep sorun çıkaran, bir başkasının da hep arabulucu olarak görülmesi.
- Söylenmeyenler: Bir kayıp, ayrılık ya da eski bir kırgınlık gibi konuların hiç açılmaması ve herkesin bunu bilerek sessiz kalması.
Bu kalıplar kimsenin kötü niyetinden kaynaklanmaz; çoğu zaman aile üyelerinin zor dönemlerle başa çıkmak için geliştirdiği yollardır. Aile görüşmesinde amaç, bu yolların bugün hâlâ işe yarayıp yaramadığını birlikte düşünmektir.
Aile görüşmesi nasıl yapılır?
Her süreç ailenin ihtiyacına göre şekillenir; ancak genel çerçeve çoğunlukla benzerdir.
- Ön görüşme: Görüşmeye kimlerin katılacağı, ailenin neyi değiştirmek istediği ve beklentiler konuşulur.
- Ortak kurallar: Sözün kesilmemesi, hakaret edilmemesi, söylenenlerin görüşme dışında birbirine karşı kullanılmaması gibi temel kurallar birlikte belirlenir.
- Örüntüleri fark etmek: Tartışmaların nasıl başladığı, kimin hangi rolü üstlendiği ve gerginliği neyin tırmandırdığı birlikte incelenir.
- Yeni yollar denemek: Görüşmede konuşulan iletişim biçimleri günlük yaşamda denenir, sonraki görüşmelerde deneyimler paylaşılır.
Bazen bütün aileyle birlikte, bazen de bazı üyelerle ayrı ayrı görüşmek gerekebilir. Bu, sürecin doğal bir parçasıdır ve kimseyi dışlamak anlamına gelmez.
Görüşmelerde psikolog her aile üyesine eşit mesafede durmaya özen gösterir. Bir üye kendini daha az dinlenmiş hissederse bunu dile getirmesi teşvik edilir; çünkü sürecin güvenli olması, herkesin kendini adil biçimde temsil edilmiş hissetmesine bağlıdır.
Online aile görüşmesinde dikkat edilecekler
Online görüşmeler, farklı şehirlerde ya da ülkelerde yaşayan aile üyelerinin aynı görüşmeye katılabilmesini kolaylaştırabilir. Verimli bir görüşme için:
- Her katılımcının rahatça konuşabileceği, kesintisiz ve özel bir ortam seçin.
- Aynı mekândaysanız tek ekran yeterli olabilir; farklı yerlerdeyseniz herkes kendi cihazından bağlanabilir.
- Görüşme boyunca bildirimleri kapatın ve başka işlerle ilgilenmemeye özen gösterin.
Aile görüşmesi ne değildir?
Beklentileri gerçekçi tutmak, sürecin sağlıklı ilerlemesine yardımcı olur.
- Kimin haklı olduğuna karar verilen bir yer değildir.
- Psikiyatrik tanı koyma ya da ilaç düzenleme süreci değildir; bu değerlendirmeler bir psikiyatri uzmanı tarafından yapılır.
- Bir üyenin diğerlerini "düzeltmesi" için kullanılacak bir araç değildir.
- Aile içinde şiddet ya da istismar varsa ortak görüşmeden önce güvenlik gelir. Böyle bir durumda ALO 183 Sosyal Destek Hattı'na başvurabilir, acil tehlikede 112'yi arayabilirsiniz.
Ne zaman destek almak iyi olabilir?
Aşağıdaki durumlardan biri ya da birkaçı size tanıdık geliyorsa bir uzmanla konuşmak iyi olabilir:
- Aile içindeki gerginlik uykunuzu, işinizi ya da günlük yaşamınızı belirgin biçimde etkilemeye başladıysa
- Konuşmaya yönelik her girişim kavga ya da uzun süreli küslükle sonuçlanıyorsa
- Bir kayıp, ayrılık ya da büyük bir değişimin ardından aile yeni düzenini bulamıyorsa
- Aile üyelerinden biri kendini sürekli arada kalmış ya da yalnız bırakılmış hissediyorsa
Bütün aile hazır olmasa bile bireysel görüşmelerle başlamak mümkündür. Kendi tepkilerinizi ve sınırlarınızı anlamak, aile içindeki dengeyi de etkileyebilir.
Sık sorulan sorular
Aile görüşmesine bütün aile üyelerinin katılması şart mı?
Hayır. Görüşmeye kimlerin katılacağı ailenin ihtiyacına ve üyelerin istekliliğine göre belirlenir. Bazı süreçler iki kişiyle başlar, diğer üyeler daha sonra katılabilir.
Çift görüşmesiyle aile görüşmesi arasındaki fark nedir?
Çift görüşmesi eşler arasındaki ilişkiye odaklanır. Aile görüşmesi ise anne babalar, yetişkin çocuklar ya da kardeşler gibi daha geniş bir ilişki ağını kapsar. Hangisiyle başlanacağı, yaşanan zorluğun nerede yoğunlaştığına göre belirlenir.
Online aile görüşmesi herkes için uygun mu?
Online görüşmeler pek çok aile için uygun bir seçenek olabilir; özellikle üyeler farklı şehirlerde yaşıyorsa katılımı kolaylaştırır. Online sürecin sizin aileniz için uygun olup olmadığı ön görüşmede birlikte değerlendirilir.
Konuşulanlar gizli kalır mı?
Görüşmede paylaşılanlar mesleki gizlilik ilkelerine göre korunur. Bir kişinin güvenliğinin tehlikede olduğu durumlar gibi gizliliğin sınırları, sürecin başında açıkça konuşulur.
Ailenizle yaşadığınız zorlukları konuşmak ve size uygun bir yol bulmak isterseniz online psikolojik danışmanlık sürecinin nasıl işlediğine göz atabilir ya da iletişim sayfasından bana ulaşabilirsiniz.
